8 Eylül Tarihte Bugün: Önemli Olaylar ve Doğanlar
8 Eylül Tarihte Bugün sayfasında Manisa’nın kurtuluşundan önemli savaşlara, dünyaca tanınan isimlerin doğum ve ölüm tarihlerine kadar öne çıkanlar yer alıyor.
8 Eylül Tarihte Bugün başlığı altında, Türkiye’de ve dünyada yaşanan önemli siyasi, askeri ve toplumsal gelişmelerin yanı sıra bu tarihte doğan ve hayatını kaybeden tanınmış isimler kronolojik olarak öne çıkıyor. 8 Eylül aynı zamanda Dünya Fizyoterapi Günü ve Dünya Okuma Yazma Günü olarak anılıyor.
UNESCO, okuryazarlığın bireyler, topluluklar ve toplumlar açısından taşıdığı öneme dikkat çekmek amacıyla 17 Kasım 1965’te 8 Eylül’ü Dünya Okuma Yazma Günü ilan etti. Tarih, Manisa’nın kurtuluş yıl dönümü olarak da Türkiye açısından özel bir anlam taşıyor. 2025-2026 eğitim öğretim yılının başlaması da 8 Eylül gündeminde yer alan başlıklardan biri olarak öne çıkıyor.
Günün anlamına ilişkin yaygın olarak aktarılan sözlerden biri şöyledir: “Âşura gününde tutulan orucun Allah katında, o günden önce bir senenin günahlarına kefaret olacağını kuvvetle ümit ediyorum.” (Tirmizî, Savm: 40)
8 Eylül tarihinde yaşanan önemli olaylar
1380: Kulikovo Muharebesi’nde Rus kuvvetleri Tatar ve Moğol ordularını yenerek ilerleyişlerini durdurdu.
1449: Tumu Kalesi Muharebesi sırasında Moğol kuvvetleri Çin imparatorunu esir aldı.
1504: Michelangelo’nun ünlü Davut heykeli Floransa’da sergilendi.
1514: Orsha Muharebesi’nde Litvanya ve Polonya birlikleri Rus ordusunu mağlup etti.
1529: Kanuni Sultan Süleyman’ın düzenlediği Budin Kuşatması sonucunda Budin Osmanlı hâkimiyetine girdi.
1609: Mimar Sedefkâr Mehmet Ağa, Sultan I. Ahmed’in emriyle Sultanahmet Külliyesi’nin yapımına başladı. Külliye, yaklaşık sekiz yıl sonra tamamlandı.
1664: York Dükü, Hollanda sömürgesi Yeni Amsterdam’ı İngiltere’ye bağladı. Kentin adı daha sonra dükün unvanından esinlenilerek New York olarak değiştirildi.
1688: Belgrad, Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu öncülüğündeki kuşatmanın ardından Osmanlı yönetiminden çıktı.
1779: Osmanlı Devleti’nin 29. padişahı ve 108. İslam halifesi IV. Mustafa İstanbul’da doğdu. IV. Mustafa 1808’de hayatını kaybetti.
1831: IV. William, Büyük Britanya kralı oldu.
1862: Osmanlı Devleti ile Avrupa’nın büyük devletleri arasında İstanbul Protokolü imzalandı.
1886: Güney Afrika’nın en büyük kentlerinden Johannesburg’un temelleri atıldı.
1888: İngiltere futbol ligindeki ilk karşılaşma oynandı. Aynı gün, Karındeşen Jack ikinci kurbanı Annie Chapman’ı öldürdü.
1900: Teksas’ın Galveston bölgesini vuran şiddetli kasırgada yaklaşık 8 bin kişi yaşamını yitirdi.
Manisa’nın kurtuluşu
1922: Türk Kurtuluş Savaşı sırasında Türk ordusu Manisa’ya girerek kenti Yunan işgalinden kurtardı. 8 Eylül, bu nedenle Manisa’nın kurtuluş yıl dönümü olarak anılıyor.
1926: Almanya’nın Milletler Cemiyeti’ne katılmasına izin verildi.
1930: 3M şirketi şeffaf yapışkan bandı satışa sundu.
1934: New Jersey açıklarında bir yolcu gemisinde çıkan yangında 135 kişi hayatını kaybetti.
1937: Türk sinemasının önemli oyuncularından Cüneyt Arkın, gerçek adıyla Fahrettin Cüreklibatır, Eskişehir’de doğdu.
1941: II. Dünya Savaşı sırasında Alman birliklerinin Leningrad kuşatması başladı.
1942: Türk siyasetçi, yazar ve hekim Rıza Nur hayatını kaybetti. Rıza Nur 1879’da doğmuştu.
1946: Bulgaristan’da yapılan referandumun ardından monarşi yönetimi sona erdi.
1946: 2015 Nobel Kimya Ödülü sahibi Türk bilim insanı Aziz Sancar, Mardin’in Savur ilçesinde dünyaya geldi.
1951: San Francisco Barış Antlaşması, 48 Birleşmiş Milletler üyesi ile Japonya arasında imzalandı.
1952: Ernest Hemingway’in İhtiyar Adam ve Deniz adlı eseri yayımlandı.
1954: Güneydoğu Asya Antlaşması Teşkilatı, bilinen adıyla SEATO, kuruldu.
1968: Balkan Atletizm Yarışmaları maratonunda İsmail Akçay birinci, Hüseyin Aktaş ikinci oldu.
1974: ABD Başkanı Gerald Ford, Watergate skandalındaki sorumluluğu nedeniyle eski başkan Richard Nixon’u affetti.
1976: Televizyon sunucusu ve oyuncu Burcu Esmersoy İstanbul’da doğdu.
1977: İkinci Milliyetçi Cephe hükümeti Ekonomik İstikrar Önlemleri Paketi’ni açıkladı.
1989: İsveçli DJ ve yapımcı Tim Bergling, sahne adıyla Avicii, Stockholm’de doğdu. Avicii 20 Nisan 2018’de hayatını kaybetti.
1991: Makedonya bağımsızlığını ilan etti.
1999: 4447 sayılı Kanun yürürlüğe girdi. Düzenlemeyle emeklilik sisteminde prim ve sigortalılık süresinin yanı sıra yaş şartı yeniden getirildi.
Türkiye ve dünyadan yakın dönem gelişmeleri
2003: “Süper Vali” olarak tanınan, Tokat, Aydın, Erzincan ve Denizli’de görev yapan eski vali Recep Yazıcıoğlu, geçirdiği trafik kazasının ardından tedavi gördüğü Ankara İbn Sina Hastanesi’nde yaşamını yitirdi. Yazıcıoğlu 1948 doğumluydu.
2009: Trakya’da meydana gelen sel felaketinde 31 Türk vatandaşı hayatını kaybetti.
2011: Alevi çalıştaylarının ardından alınan kararlar doğrultusunda Alevilik, din kültürü ve ahlak bilgisi ders kitaplarında yer aldı.
2016: Gün ışığından daha fazla yararlanılması amacıyla yaz saati uygulamasının yıl boyunca sürdürülmesine ilişkin karar Resmî Gazete’de yayımlandı. Aynı yıl eski MHP Milletvekili Meral Akşener partisinden ihraç edildi. Diyarbakır’ın Sur ve Silvan ilçe belediyelerine de kayyum atandı.
2021: Meksika’nın Guerrero eyaletinde 7,1 büyüklüğünde deprem meydana geldi. Deprem sırasında gökyüzünde “deprem ışıkları” olarak bilinen mavi ışıklar gözlendi.
2021: Memleket Partisi Genel Başkanı Muharrem İnce’ye, Silivri’deki duruşma sırasında bir görevliyi ittiği iddiasıyla açılan davada “kamu görevlisine görevini yaptırmamak için direnme” suçundan 5 ay hapis cezası verildi. Mahkeme, İnce’nin sabıkasız oluşunu dikkate alarak hükmün açıklanmasını geri bıraktı.
2021: Miss Turkey 2021 yarışmasının birincisi Dilara Korkmaz oldu.
2022: Avrupa Merkez Bankası, politika faizini tarihinde ilk kez 75 baz puan artırarak refinansman faizini yüzde 1,50’ye yükseltti.
2022: Birleşik Krallık ve İngiliz Milletler Topluluğu’na bağlı 14 ülkenin kraliçesi II. Elizabeth, 70 yıllık saltanatının ardından 96 yaşında Balmoral Kalesi’nde hayatını kaybetti. Ölümünün ardından Birleşik Krallık’ta Kraliçe’nin İskoçya’da vefat etmesi için hazırlanan süreç uygulamaya konuldu.
II. Elizabeth’in ölümüyle veliaht Galler Prensi Charles, Birleşik Krallık’ın yeni kralı oldu. İngiliz geleneğine göre hükümdarlık, önceki hükümdarın ölümüyle otomatik olarak el değiştirirken taç giyme töreni daha sonraki aşamada gerçekleştiriliyor.
8 Eylül’de doğan ve ölen tanınmış isimler
8 Eylül’de IV. Mustafa, Cüneyt Arkın, Aziz Sancar, Burcu Esmersoy ve Avicii dünyaya gelen tanınmış isimler arasında yer alıyor. Rıza Nur, Recep Yazıcıoğlu ve Kraliçe II. Elizabeth ise bu tarihle ilişkilendirilen vefat eden önemli kişiler arasında bulunuyor.