İran Hükümetinden Ekonomik Rahatlama Sağlayacak Yeni Adımlar

İran’da, 28 Aralık 2025’te başlayan ve yaşam pahalılığı ile yüksek enflasyonun tetiklediği protestolar sonrasında, temel gıda maddelerinde kayda değer fiyat artışları gözlemlendi. Hükümet, artan yaşam maliyetlerinin halk üzerindeki olumsuz etkilerini azaltmak amacıyla eleştirilerin ve protestoların ardından yeni ekonomik önlemler almaya karar verdi. Bu kapsamda, “Kalabarg” adlı elektronik kupon uygulaması hayata geçirildi. Bu sistem, hanelerin süt, peynir, yağ, pirinç, et ve yumurta gibi temel gıda ürünlerine daha kolay ulaşmasını sağlamayı amaçlıyor. Kalabarg, devlet tarafından vatandaşlara sunulan dijital bir belge ya da kredi mekanizması olarak işliyor ve döviz sübvansiyonlarından kaynaklanan rantın azaltılmasını hedefliyor.

Protestolar öncesinde de hızla artan fiyatlar, kamuoyunda büyük bir etki yaratarak bazı ürünlerin market raflarında kısa süreliğine bulunamaz hale gelmesine neden olmuştu. Yetkililer ve sektör temsilcileri, bu durumun spekülatif hareketler, dağıtım zincirindeki aksaklıklar ve ekonomik baskılarla bağlantılı olduğunu belirtiyor. Ancak son günlerde zincir marketler ve diğer perakende satış noktalarında temel ürünlerin yeniden temin edilebildiği ve bazı ürünlerde fiyatların düşmeye başladığı ifade ediliyor. Hükümet, alınan önlemlerin piyasalarda bir rahatlama sağladığını ve gelecekte fiyat istikrarının güçlendirilmesinin amaçlandığını vurguluyor.

İran halkı, yaşanan protestoların ardından hükümetin yaşam pahalılığına yönelik attığı adımlara temkinli bir şekilde yaklaşıyor. İranlı Zohre Nosrati, “Ekonomideki olağan dışı durumlar nedeniyle fiyatların arttığını görüyoruz. Hükümetin yaşam pahalılığını önlemek için aldığı kararlar var. Ancak halk olarak birçok sorunla karşı karşıya kaldık. Bunu atlatacağımıza inanıyorum” şeklinde konuştu. Diğer bir İranlı, Ali Rıza Ekberi ise, “Hükümetin elektronik kupon desteği bir nebze yardımcı oldu ama yeterli değil. Fiyatlar geçmişe göre yükseldi. Yine de halk alışverişine devam ediyor” dedi.

Ayrıca, İran hükümeti döviz kurundaki ani dalgalanmaları önlemek ve fiyat artışlarını kontrol altına almak amacıyla tercihli döviz kuru uygulamasında düzenlemelere gitti. Uzun yıllardır uygulanan bu sistem, bazı temel ürünlerin ithalatında kullanılmak üzere dövizin serbest piyasa kurunun altında bir fiyattan ithalatçılara tahsis edilmesini öngörüyordu. Ancak düşük kurdan sağlanan dövizin amacına uygun kullanılmaması ve ithal edilen ürünlerin beklenen fiyat seviyesinden piyasaya sunulmaması nedeniyle uygulama yoğun eleştirilere maruz kaldı. Ekonomi çevreleri, tercihli döviz kurunun zamanla bir rant mekanizmasına dönüştüğünü ve fiyat artışlarını engellemekte yetersiz kaldığını savunuyor.