Çocuklarda ekran kullanımı ders ve sosyal hayatı etkiliyor
Çocuklarda ekran kullanımı hızla artıyor. Araştırmalar, sosyal medya süresinin ders çalışma, kitap okuma, uyku ve aile ilişkilerini etkilediğini gösteriyor.
Türkiye’de çocuklarda ekran kullanımı ve gençlerin dijital alışkanlıkları üzerine yapılan araştırmalar, ekran süresindeki artışın günlük yaşamı önemli ölçüde değiştirdiğini ortaya koyuyor. 15-21 yaş grubunda sosyal medyada geçirilen süre günde ortalama 3 saat 24 dakikaya çıkarken, 6-15 yaş arasındaki çocukların yüzde 66,1’i sosyal medya kullanıyor. Bu oran 11-15 yaş grubunda yüzde 79’a yükseliyor. Çocukların yaklaşık üçte biri ise ekran başında daha fazla zaman geçirdiği için daha az kitap okuduğunu ve ders çalıştığını belirtiyor.
Gençlerin sosyal medya süresi 3 saati aştı
Radyo ve Televizyon Üst Kurulu’nun 26 ilde 15-21 yaş aralığındaki 7 bin 511 gençle gerçekleştirdiği “Gençlerin Medya Kullanımı ve Dijital Okuryazarlık Araştırması”, sosyal medyanın gençlerin gündelik hayatındaki ağırlığını gözler önüne serdi. Katılımcıların sosyal medyada geçirdiği günlük süre ortalama 3 saat 24 dakika olarak ölçüldü. Bu süre kadınlarda 3 saat 34 dakikaya çıkarken erkeklerde 3 saat 15 dakika olarak kaydedildi.
Araştırmada, gençlerin yaklaşık dörtte birinin sosyal medya hesaplarındaki tüm bilgileri kamuya açık tuttuğu görüldü. Her 100 gençten 37’sinde ise yüksek düzeyde ekran bağımlılığı belirlendi. Sosyal medya; markaları takip etmek, alışveriş yapmak ve haberleri izlemek amacıyla da yoğun biçimde kullanılıyor. Gençlerin yüzde 82,4’ü haber almak için sosyal medyayı tercih ederken bu oran internet haber sitelerinde yüzde 75,6, televizyonda ise yüzde 53,7 seviyesinde kaldı.
Çocukların dijital dünyaya erişimi akıllı telefonla sağlanıyor
Medya tüketimindeki değişim, sosyal medya ile diğer mecralar arasındaki süre farkında da görülüyor. Gençler sosyal medyada günde ortalama 3 saat 24 dakika geçirirken isteğe bağlı dijital yayın platformlarında bu süre 58 dakika, televizyon karşısında geçirilen süre ise 40 dakika oldu.
Türkiye İstatistik Kurumu’nun çocukların bilişim teknolojilerini kullanımına ilişkin verilerine göre 6-15 yaş grubundaki çocukların yüzde 91,3’ü internet kullanıyor. İnternet kullanımı erkek çocuklarda yüzde 92,2, kız çocuklarda yüzde 90,3 olarak ölçüldü. Aynı yaş grubunda cep telefonu veya akıllı telefon kullananların oranı yüzde 76,1’e ulaştı.
Sosyal medya kullanan çocukların en fazla yöneldiği platform YouTube oldu. Bu çocukların yüzde 96,3’ü YouTube, yüzde 41,5’i Instagram, yüzde 26,2’si TikTok ve yüzde 21,4’ü Snapchat kullanıyor. Erkek çocuklarda sosyal medya kullanım oranı yüzde 68,1 olurken kız çocuklarda bu oran yüzde 64 olarak belirlendi.
Ekran süresi ders ve sosyal ilişkilerden çalıyor
TÜİK verileri, çocuklarda ekran kullanımının yalnızca eğlence alışkanlıklarını değil, eğitim ve sosyal hayatı da etkilediğine işaret ediyor. Çocukların yüzde 34,4’ü ekran başında daha fazla kaldığı için daha az kitap okuduğunu söylüyor. Daha az ders çalıştığını belirtenlerin oranı yüzde 33,3 olurken, çocukların yüzde 25,5’i ailesiyle geçirdiği zamanın azaldığını ifade ediyor.
Ekran kullanımındaki artışın yüz yüze ilişkiler ve uyku düzeni üzerinde de etkisi bulunuyor. Çocukların yüzde 18,6’sı arkadaşlarıyla yüz yüze daha az görüştüğünü veya daha az oyun oynadığını, yüzde 17,2’si ise ekran nedeniyle daha az uyuduğunu belirtiyor.
Uzmanlardan ailelere süre ve içerik uyarısı
Gelişim Psikolojisi Bilim Uzmanı Sinem Özen Canbolat, ilk üç yaşta çocukların ekranla karşılaştırılmaması, 16 yaşından önce ise sosyal medya kullanımına izin verilmemesi gerektiğini belirtiyor. Canbolat, ebeveynlerin çocuklarının hangi platformlarda ne kadar zaman geçirdiğini takip etmesini ve yaşa uygun olmayan içeriklere erişimi engellemesini öneriyor.
Uzman değerlendirmesine göre kontrolsüz sosyal medya kullanımı, özellikle küçük yaşlarda dikkat süresi, uyku düzeni, okul başarısı ve sosyal ilişkiler üzerinde olumsuz sonuçlar doğurabiliyor. Ailelerin yalnızca yasak koymak yerine açık iletişim kurması, makul sınırlar belirlemesi ve kendi ekran alışkanlıklarıyla çocuklarına örnek olması önem taşıyor.
