14 Eylül Tarihte Bugün: Önemli Olaylar ve İsimler
14 Eylül Tarihte Bugün: Moskova yangınından OPEC’in kuruluşuna, Türkiye’deki siyasi gelişmelerden doğum ve vefatlara kadar öne çıkanlar.
14 Eylül Tarihte Bugün başlığında, geçmişten günümüze bu tarihte yaşanan önemli olayları, Türkiye ve dünya gündemindeki gelişmeleri, doğan ve hayatını kaybeden tanınmış isimleri kronolojik sırayla derledik. 14 Eylül aynı zamanda Bergama, Mustafakemalpaşa ve Karacabey’in kurtuluş günleriyle, Ulusal Boyama Günü ve 2024 yılındaki Mevlid Kandili ile anılıyor.
Günün sözü: “İnsanların Allah’tan en uzak olanı, katı kalpli kimselerdir.” (Hadis-i şerif)
14 Eylül’de yaşanan önemli olaylar
1812’de Fransa İmparatoru Napolyon, büyük bir yangının sürdüğü Moskova’ya ordusunun başında girdi. 1829’da Osmanlı İmparatorluğu ile Rusya arasında Edirne Antlaşması imzalandı. Karl Marx’ın Kapital adlı eserinin ilk cildi ise 1867’de yayımlandı.
1901’de ABD Başkanı William McKinley, 6 Eylül’de uğradığı suikastın ardından hayatını kaybetti. Başkan yardımcısı Theodore Roosevelt, McKinley’nin yerine ülkenin yeni başkanı oldu. 1919’da Sivas’ta İrade-i Milliye gazetesi yayın hayatına başladı.
1922’de İzmir’e bağlı Bergama, işgalden kurtarıldı. Bir yıl sonra Lozan Antlaşması kapsamında Edirne’deki Karaağaç Tren İstasyonu Yunanistan’dan teslim alındı. 1930’da Son Posta gazetesinin sorumlu müdürü Selim Ragıp Bey, bilinen adıyla Emeç, tutuklandı. Türkiye ile Yunanistan arasındaki Dostluk Antlaşması da 1933’te imzalandı.
1936’da Millî Eğitim Bakanlığı, ilkokullarda okutulmak üzere Murat Özgün ve İlhan Gökçe tarafından hazırlanan Alfabe kitabını kabul etti. 1944’te radyo istasyonlarının kurulması ve geliştirilmesine ilişkin yasa yürürlüğe girdi. Fransa, 1954’te Profesör Tevfik Remzi Kazancıgil’e Légion d’honneur nişanı verdi. Akis dergisi ise 1956’da toplatıldı.
Irak, İran, Kuveyt, Suudi Arabistan ve Venezuela, 1960’ta Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü’nü (OPEC) kurdu. Eski Demokrat Parti Milletvekili Zeki Erataman, 1963’te tedavi gördüğü hastaneden kaçtı; daha sonra Yunanistan’a iltica ettiği açıklandı. 1969 Balkan Boks Şampiyonası’nda Seyfi Tatar ve Celal Sandal birincilik kazandı.
Türkiye’de siyasi ve toplumsal gelişmeler
Türkiye Cumhuriyeti’nin dördüncü Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel, 14 Eylül 1966’da 71 yaşında hayatını kaybetti. 1960 Darbesi’nin ardından Millî Birlik Komitesi’ne başkanlık yapan Gürsel, asker ve siyasetçi kimliğiyle ülke tarihinde önemli bir yer edindi.
1971’de Bilim ve Sosyalizm Yayınları’nın sahibi Süleyman Ege, Lenin’in Devlet ve İhtilal kitabı nedeniyle 7,5 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Aynı yıl oyuncu, yazar ve şair İclal Aydın dünyaya geldi. Âşık Mahzuni Şerif, 1972’de başbakana hakaret ettiği iddiasıyla yargılandı. Sinema oyuncusu ve yönetmeni Yılmaz Güney ise 1974’te Adana’nın Yumurtalık ilçesinde hâkim Sefa Mutlu’nun öldürülmesiyle ilgili davaya konu oldu.
Eski futbolcu Alex de Souza 1977’de doğdu. 1980’de sıkıyönetim komutanlıkları, DİSK ve MİSK yöneticilerinden teslim olmalarını istedi. Aynı gün Milliyetçi Hareket Partisi Genel Başkanı Alparslan Türkeş teslim olarak Uzunada’ya gönderildi. Bu süreç, 12 Eylül 1980 darbesinin ardından siyasi liderlere yönelik gözaltıların yaşandığı dönemde gerçekleşti.
İngiliz şarkıcı ve söz yazarı Amy Jade Winehouse, 1983’te Londra’da doğdu. 1997’de Van’da gerilim hattına takılan askeri helikopterin düşmesi sonucu 10 asker hayatını kaybetti. YÖK Rektörler Komitesi, 1999’da üniversitelerde başörtüsü kullanımını sınırlayan ortak bir karar aldı. 2018’de İstanbul Yeni Havalimanı inşaatında çalışan işçiler, kötü çalışma koşullarını gerekçe göstererek greve başladı.
Bilim ve ekonomi gündeminden notlar
2020’de Cardiff Üniversitesi’nden Profesör Jane Greaves yönetimindeki ekibin Venüs atmosferinde fosfin gazına ilişkin çalışması Nature Astronomy dergisinin internet sitesinde yayımlandı. Fosfin molekülleri, Venüs’te olası yaşam belirtileri açısından önemli bulgular arasında değerlendirildi.
2023’te tarımsal üretimin planlanmasına ilişkin yönetmelik Resmî Gazete’de yayımlandı. Düzenleme; bitkisel, hayvansal ve su ürünleri üretiminin tarım havzası veya işletme temelinde planlanmasını kapsıyordu.
Kaynak metinde yer alan 14 Eylül 2026 ekonomi verilerine göre benzin litre fiyatı yaklaşık 80, motorin 89 lira seviyesindeydi. Gram altın 6.700-6.770 lira aralığında işlem görürken dolar yaklaşık 48,5, avro ise 56,2 lira seviyesinde bulunuyordu. Motorine 15 Eylül için 6-8 lira civarında zam beklentisi dile getirilmiş, ancak bu rakam kesinleşmiş pompa fiyatı olarak açıklanmamıştı.
Eylül ayı 30 gün sürer ve 14 Eylül, ayın on dördüncü günüdür.