TCMB: Petrol Fiyatındaki Artış Enflasyonu 1 Puan Yükseltiyor
TCMB analizi, Brent petrol fiyatındaki %10’luk artışın enflasyonu 1 puan artırdığını ortaya koydu.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), Brent petrol fiyatlarının %10 oranında artışının, tüketici enflasyonunu 12 ay içinde doğrudan ve dolaylı yollarla 1 puan artıracağına dair önemli bulgulara ulaştı. Bu etkinin toplamda 24 ay içinde yaklaşık 1,2 puan olacağı öngörülüyor.
TCMB’de ekonomist olarak görev yapan Mert Gökcü ve yardımcı ekonomist Eren Sezer tarafından kaleme alınan “Akaryakıt Fiyatlarında Eşel Mobil Mekanizması ve Enflasyona Olası Etkileri” başlıklı analiz, bankanın Merkezin Güncesi blogunda yayımlandı. Analizde, uluslararası ham petrol fiyatlarındaki dalgalanmaların, Türkiye’deki akaryakıt fiyatları ve dolayısıyla enflasyon üzerinde belirleyici bir rol oynadığı vurgulandı.
Petrol fiyatlarındaki artışların tüketici fiyatlarına yansımasını sınırlamak amacıyla uygulanan eşel mobil mekanizmasının, vergi ayarlamaları ile bu artışları dengelemeye çalıştığı ifade edildi. Analizde, 2026 yılında yürürlüğe giren bu mekanizmanın enflasyon dinamikleri üzerindeki etkileri değerlendirildi.
2026 yılı itibarıyla akaryakıt harcamalarının, tüketici sepetinde %3,21 oranında bir paya sahip olduğu belirtildi. Akaryakıt fiyatlarındaki artışlar, bu pay aracılığıyla doğrudan tüketici enflasyonunu etkilerken, ulaştırma hizmetleri ve işlenmemiş gıda gibi birçok sektörde dolaylı etkiler oluşturduğu kaydedildi.
Ayrıca, akaryakıt fiyatlarındaki ani değişimlerin, piyasa beklentileri ve fiyatlama davranışları açısından kritik bir rol oynadığına dikkat çekildi. Akaryakıt fiyatları, ürün fiyatı, toptancı-dağıtıcı-bayi marjları, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) gelir payı ve vergilerden oluşmaktadır. Son dönemdeki jeopolitik gelişmeler, uluslararası petrol fiyatlarını hızla artırdı. 4 Mart 2026 tarihinde yürürlüğe giren Cumhurbaşkanı Kararı ile eşel mobil uygulaması devreye alındı ve akaryakıt ürünlerine uygulanan Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) değiştirildi.
Eşel mobil mekanizması, maliyet değişimlerinin akaryakıt fiyatlarına yansımasını vergi ayarlamaları ile kısmen dengeleyerek fiyat dalgalanmalarını azaltmaya yardımcı olmaktadır. Benzin, motorin ve LPG fiyatlarının arttığı dönemlerde, vergi bileşeninde yapılan indirimler sayesinde nihai akaryakıt fiyatlarındaki artışlar sınırlanabilmektedir.
Analizde, eşel mobil sisteminin manşet enflasyon üzerindeki sınırlayıcı etkisini değerlendirmek için üç temel parametreye ihtiyaç duyulduğu belirtildi. Bunlar arasında küresel petrol fiyatlarının seyri, bu fiyatların Türkiye’deki akaryakıt fiyatlarına yansıma oranı ve eşel mobil sistemi olmadan Brent petrol fiyatındaki artışın enflasyona geçişkenlik katsayısı yer almaktadır.
TCMB’nin bulgularına göre, Brent petrol fiyatındaki %10’luk bir artış, tüketici enflasyonunu 12 ay sonunda toplamda 1 puan artırmakta, 24 ay içinde ise bu etki 1,2 puana kadar çıkmaktadır. 2026 yılının ilk Enflasyon Raporu’nda, ortalama Brent petrol fiyatının 58,8 dolar olarak varsayıldığı, analizde ise bu fiyatın 70 ila 90 dolar arasında değişen senaryolarla ele alındığı ifade edildi.
Özellikle, ortalama Brent petrol fiyatının 70 dolar olduğu ve eşel mobil uygulamasının olmadığı durumda, 12 aylık süreçte yıllık enflasyon tahmini 1,9 puan artmaktadır. Eşel mobil uygulaması, enflasyondaki artışları %0,6 oranında sınırlamaktadır. Brent petrol fiyatının 90 dolar olduğu senaryoda ise bu etki %3,7’ye kadar çıkmaktadır.
Sonuç olarak, uluslararası enerji fiyatlarındaki gelişmelerin enflasyona yansımasının, eşel mobil mekanizması sayesinde önemli ölçüde sınırlanabildiği ve bu düzenlemenin dezenflasyon sürecine katkı sağlayacağı değerlendirilmiştir.
